ႏုိင္ငံေတာ္၏ အတုိင္ပင္ခံပုဂၢိဳလ္ ေဒၚေအာင္ဆန္းစုၾကည္သည္ လက္ရွိ ရခိုင္ျပည္နယ္အေရးႏွင့္ပတ္သက္၍ ယေန႔ (ေအာက္တိုဘာ ၁၂ရက္) ည၈နာရီတြင္ ျပည္သူလူထုအား မိန္႔ခြန္းေျပာၾကားမည္ျဖစ္သျဖင့္ ျပည္သူတို႔အေနျဖင့္ နားေသာတဆင္ၿပီး ေအာက္ပါအခ်က္မ်ား ပါ မပါကို ေတြးေတာရန္လိုေၾကာင္း အမည္မေဖာ္လိုသူ ႏုိင္ငံေရးသမားတစ္ဦးက ေျပာသည္။
(၁) ရခိုင္ျပည္နယ္၏ ျပႆနာသည္ ႏိုင္ငံေတာ္ေပၚလစီ၏ မတရားမႈေၾကာင့္ ျဖစ္လာေသာ ျပႆနာျဖစ္သည္။ ၁၉၆၅အထိ ရိုဟင္ဂ်ာလူမ်ဳိးဟု ႏုိင္ငံေတာ္က အသိအမွတ္ျပဳထားေသာ လူမ်ဳိးကို “ခိုးဝင္ဘဂၤလီ” သုိ႔မဟုတ္ “ဘဂၤလီ”ဟုေျပာင္းၿပီး ႏိုင္ငံမဲ့ဘဝေရာက္ရန္ သို႔မဟုတ္ တုိင္းျပည္မွ အၿပီးအပိုင္ႏွင္ထုတ္ရန္ ၁၉၆၅မွစ၍ စစ္အာဏာရွင္မ်ားက စနစ္တက် ေပၚလစီ ခ်ေဆာင္ရြက္လာခဲ့ေသာ ရက္စက္ၾကမ္းၾကဳတ္မႈႀကီး ျဖစ္သည္။
(၂) ရိုဟင္ဂ်ာမ်ားကို ႏုိင္ငံမဲ့ဘဝေရာက္ေစရန္ ရည္ရြယ္၍ ေခတ္အဆက္ဆက္ ဆြဲတင္စစ္မ်ား ျပဳလုပ္ၿပီး ဖိႏွိပ္ခ်ဳပ္ခ်ယ္လာခဲ့သည္။ ၁၉၇၈တြင္ ရိုဟင္ဂ်ာတို႔လက္ဝယ္ရွိ အမ်ဳိးသားမွတ္ပံုတင္မ်ားကို အတင္းအဓမၼသိမ္းယူရာမွ သိန္းခ်ီေသာ ရိုဟင္ဂ်ာမ်ား ဘဂၤလားေဒ့ခ်္သို႔ ထြက္ေျပးခဲ့ရသည္။ ဦးေနဝင္းက ထိုဒုကၡသည္မ်ားကို ျပန္လည္ေခၚယူခဲ့သည္။
(၃) ၁၉၉၀တြင္ တစ္ႏုိင္ငံလံုး၌ စီစစ္ေရးကဒ္ျပားမ်ား ထုတ္ေပးခ်ိန္တြင္ “နစက” ဖြဲ႕၍ ရိုဟင္ဂ်ာတို႔လက္ဝယ္ရွိ မွတ္ပံုတင္ကဒ္မ်ားကို သိမ္းယူကာ ဝိႈက္ကဒ္မ်ားထုတ္ေပးျခင္းျဖင့္ စစ္အာဏာရွင္အစိုးရက ႏုိင္ငံေတာ္၌ ခ်မွတ္ျပ႒ာန္းထားေသာ ႏုိင္ငံသားဥပေဒကို ေျပာင္ေျပာင္တင္းတင္း က်ဴးလြန္ခဲ့သည္။
(၄) ၂၀၁၂တြင္ ေရႊဂက္စ္စီမံကိန္းကို ရခိုင္တို႔ ဆႏၵျပကန္႔ကြက္ျခင္းအား အာရံုေျပာင္းရန္ သိန္းစိန္အစိုးရက အၾကမ္းဖက္မႈဖန္တီးၿပီး ရိုဟင္ဂ်ာတို႔၏ အသက္အိုးအိမ္စည္းစိမ္မ်ားကို မီးရိႈ႕ဖ်က္ဆီးခဲ့သည္။ ရိုဟင္ဂ်ာ ၁၄၀၀၀၀ ကို ဒုကၡသည္စခန္းမ်ား၌လည္းေကာင္း၊ က်န္ရိုဟင္ဂ်ာမ်ားကို မည္သည့္အေျခခံလူ႔အခြင့္အေရးမွ် ခံစားခြင့္မရွိေစဘဲ အက်ဥ္းစခန္း၌လည္းေကာင္း ပိတ္ေလွာင္ထားခဲ့သည္။
(၅) ၂၀၁၆မွစ၍ စစ္တပ္ႏွင့္ အစြန္းေရာက္ရခိုင္တို႔ ပူးေပါင္းကာ WY ေဆးျပား ေမွာင္ခိုရန္ ရိုဟင္ဂ်ာလူတစ္စုကို ေမြးထုတ္လ်က္ ၎တို႔ကိုအသံုးခ်ျခင္းျဖင့္ အၾကမ္းဖက္ဇာတ္လမ္းကို ဖန္တီးခဲ့သည္။ ၂၀၁၆မွ ယေန႔ထိ အဆိုပါ အၾကမ္းဖက္အုပ္စုကို မဖမ္းဆီးႏုိင္ျခင္းမွာလည္း ထုိအုပ္စုသည္ စစ္တပ္၏ မဟာမိတ္ျဖစ္၍လည္းေကာင္း၊ သူတို႔ကို အသံုးခ်၍ ဂ်ီႏိုဆုိက္ဒ္ကို ေအာင္ျမင္စြာ လုပ္ႏုိင္သည့္အတြက္လည္းေကာင္း ျဖစ္သည္။
(၆) ၂၀၁၂မွ ယေန႔အထိ ရိုဟင္ဂ်ာမ်ားသာမက ကမန္တုိင္းရင္းသားမ်ားပါ အလုပ္လုပ္ခြင့္၊ ေက်ာင္းတက္ခြင့္၊ ေဆးကုသခြင့္မရွိသည္မွာ ႏုိင္ငံေတာ္၏ မူဝါဒျဖစ္ေသာ ဘာသာေရးႏွိပ္ကြက္မႈေၾကာင့္ ျဖစ္သည္။ ျပည္သူတို႔ နားေထာင္ေကာင္းေအာင္ ကမာၻကို လိမ္ႏိုင္ေအာင္ “ရခိုင္ျပည္နယ္အတြင္း လူသားခ်င္းစာနာေထာက္ထားမႈ ဆုိင္ရာ ေထာက္ပံ့ကူညီမႈမ်ား ထိေရာက္စြာေပးမည္၊ ျပန္လည္ေနရာခ်ထားေပးမည္၊ ျပန္လည္ထူေထာင္ေရး လုပ္မည္၊ ဒုကၡေရာက္ေနသူအားလံုးကို ခြဲျခားမႈမရွိဘဲ ကူညီမည္” ဟု ေျပာေနသည္မွာ ၂၀၁၂မွ ယေန႔အထိ ျဖစ္သည္။
(၇) ႏုိင္ငံတကာအဖြဲ႕အစည္းကို ဆႏၵျပဆန္႔က်င္ကန္႔ကြက္ပြဲလုပ္ၿပီး INGO အမ်ားစုကို နွင္ထုတ္ၿပီးမွ အၾကမ္းဖက္မႈ စတင္လုပ္ခဲ့သည္။ ႏုိင္ငံတကာစံုစမ္းေရးအဖြဲ႕ကို ဝင္ခြင့္မေပးႏုိင္ျခင္းသည္ စစ္တပ္ ဦးေဆာင္ၿပီး လူမ်ဳိးတံုးသတ္ျဖတ္မႈကို အမွန္ပင္ က်ဴးလြန္ေနေသာေၾကာင့္ ျဖစ္သည္။