ႏုိင္ငံတစ္ႏိုင္ငံရဲ႕ ဖြံ႕ၿဖိဳးတိုးတက္မႈဟာ ထုိႏုိင္ငံရဲ႕ နယ္နိမိတ္အတြင္းမွာရွိတဲ့ ျပည္သူေတြရဲ႕ အသိပညာ နဲ႔ နာမ္ေရးရာေလ့က်င့္သင္ၾကားေပးမႈအေပၚ မူတည္ေနတယ္။ အမ်ဳိးသားဖြံ႕ၿဖိဳးတိုးတက္ေရးအတြက္ ႏိုင္ငံသူ၊ ႏုိင္ငံသားအားလံုးရဲ႕ရည္မွန္းခ်က္ပန္းတုိင္ တူညီဖို႔ လိုအပ္တယ္။ လူ႔ေဘာင္အဖြဲ႕အစည္းတစ္ခုက ၎ရဲ႕မ်ဳိးဆက္အတြက္ ေကာင္းမြန္တဲ့ ပညာေရးစနစ္ကို အေကာင္အထည္ေဖာ္ ေဆာင္ရြက္ႏုိင္ျခင္းမရွိရင္ အုပ္စုအခ်င္းခ်င္းၾကား ရန္လိုမုန္းတီးမႈေတြ တိုးပြားလာၿပီး တိုးတက္ေရးအတြက္ အဟန္႔အတား ျဖစ္လာတယ္။
လူ႔အရင္းအျမစ္မ်ားမွာ ႏိုင္ငံတစ္ႏုိင္ငံရဲ႕ သဘာဝအရင္းအျမစ္အားလံုးထက္ ပိုၿပီးအေရးပါတယ္။ အမ်ဳိး ဘာသာ သာသနာကို ခုတံုးလုပ္ၿပီး အာဏာရွင္ခ်ဳပ္ကိုင္ထားတဲ့ ႏုိင္ငံအားလံုးမွာ မိမိတို႔ရဲ႕ အရင္းအျမစ္ သန္းေပါင္းမ်ားစြာကို မိမိတို႔ကိုယ္တုိင္ ဖ်က္ဆီးေနၾကတယ္။ အၾကမ္းဖက္မႈေတြ၊ ျပည္တြင္းစစ္ေတြ၊ လူမ်ဳိးေရး၊ ဘာသာေရးပဋိပကၡေတြျဖစ္ၿပီး ဆင္းရဲမြဲေတေနတဲ့ ႏိုင္ငံအားလံုးရဲ႕ လွ်ဳိ႕ဝွက္ခ်က္က အဆိုပါႏုိင္ငံေတြမွာ အာဏာရွင္ေတြနဲ႔ ခရိုနီေတြက အမ်ဳိးဘာသာ သာသနာကို သူတို႔ရဲ႕ ကိုယ္က်ဳိးစီးပြားအတြက္ အသံုးခ်ၾကတယ္။
လြတ္လပ္ၿပီး ျမန္မာႏုိင္ငံရဲ႕ ပညာေရးက အေရွ႕ေတာင္အာရွ အျမင့္မားဆံုးျဖစ္ခဲ့တယ္။ စကၤာပူ၊ ထုိင္း၊ မေလး၊ အိႏၵိယ စတဲ့ႏုိင္ငံေတြက ေက်ာင္းသားေတြ အေရွ႕ေတာင္အာရွရဲ႕ Oxford ျဖစ္ခဲ့တဲ့ ရန္ကုန္တကၠသိုလ္သို႔ လာေရာက္သင္ယူခဲ့ၾကရတယ္။ အာဏာရွင္ဦးေနဝင္းက “သူ႔ကြ်န္မခံလိုတဲ့စိတ္” နဲ႔ ျမန္မာ့ပညာေရးအဆင့္အတန္းကို သူ႔ပညာအရည္အခ်င္းနဲ႔ တစ္ထပ္တည္းျဖစ္ေအာင္ တြန္းပို႔ခဲ့တယ္။
တစ္ဖက္မွာ “တုိင္းရင္းသား” ဆိုတဲ့ စကားလံုးကို စနစ္တက်အသံုးခ်ၿပီး တုိင္းရင္းသားအားလံုးနဲ႔ လူနည္းစုအားလံုးကို ႏွိပ္ကြပ္ခဲ့တယ္။ မုန္းတီးေရး၊ မ်က္ကန္းမ်ဳိးခ်စ္စိတ္၊ အစြန္းေရာက္မႈေတြ ထူေျပာလာေအာင္ ေဆာင္ရြက္ခဲ့တယ္။ ၁၉၈၈တြင္ တစ္ႏုိင္ငံလံုးက ဒီမုိကေရစီအေရး ေတာင္းဆိုလာတဲ့အခါ စစ္အာဏာရွင္ေတြက ေနရာတုိင္းမွာ ဓမၼာရံုေတြ ဖြင့္လွစ္ေပးၿပီး ဗုဒၶဘာသာကို စနစ္တက်အသံုးခ်ခဲ့တယ္။ ၂၀၁၀မွစၿပီး ၉၆၉၊ မဘသ စတဲ့ ဗုဒၶအမည္ခံ အၾကမ္းဖက္အုပ္စုေတြကို စနစ္တက်ပ်ဳိးေထာင္ခဲ့တယ္။
အက်ဳိးဆက္အျဖစ္ လူမ်ဳိးတံုးသတ္ျဖတ္တဲ့ႏိုင္ငံအျဖစ္ သမုိင္းမွတ္တမ္းတင္ခဲ့တယ္။ ၁၉၉၀မွစၿပီး စစ္အာဏာရွင္မ်ားက ရခိုင္ျပည္နယ္မွာရွိတဲ့ ရိုဟင္ဂ်ာတို႔အား နာဇီအက်ဥ္းစခန္းမ်ားပမာ ပိတ္ေလွာင္ထားၿပီး အေျခခံလူ႔အခြင့္အေရးအားလံုး ပိတ္ပင္ထားခဲ့တယ္။ အထူးသျဖင့္ ပညာေရး၊ စီးပြားေရး၊ က်န္းမာေရး၊ လူမႈေရး၊ အခြင့္အေရးလံုးဝမေပးဘဲ ႏုိင္ငံေတာ္ပိုင္မီဒီယာမွတစ္ဆင့္ “ရိုဟင္ဂ်ာတို႔ဟာ ခိုးဝင္လာ သူေတြျဖစ္တယ္၊ ျမန္မာစာ ဗမာစကား မေျပာတတ္ဘူး”လို႔ ဝါဒျဖန္႔တယ္။
၂၀၁၂ မွာ ေရႊဂက္စ္စီမံကိန္းမွ အာရံုလႊဲႏုိင္ေအာင္ ရိုဟင္ဂ်ာတို႔အား မ်ဳိးတံုးသတ္ျဖတ္တဲ့ စီမံကိန္းမွ ရိုဟင္ဂ်ာတို႔အား မ်ဳိးတံုးသတ္ျဖတ္တဲ့ စီမံကိန္းေရးဆြဲၿပီး မီးရႈိ႕သတ္ျဖတ္ကာ “ခိုးဝင္ဘဂၤလီမ်ား ကိုယ့္ အိမ္ကိုယ္ မီးရိႈ႕ ထြက္ေျပး”ဟု ဝါဒျဖန႔္၊ စစ္အာဏာရွင္ေတြရဲ႕ စီမံကိန္းကို “လူမ်ဳိးေရး၊ ဘာသာေရး ပဋိပကၡ” ဟု ကမာၻအား ေျဗာင္လိမ္ခဲ့တယ္။ အစြန္းေရာက္ရခိုင္ေတြရဲ႕ ေထာက္ခံမႈနဲ႔ စစ္အာဏာရွင္ေတြရဲ႕ စီမံကိန္းေတြ အေတာ္ေအာင္ျမင္ခဲ့တယ္။
လူမ်ဳိးတံုးသတ္ျဖတ္စီမံကိန္းမွ အသက္မေသဘဲ က်န္ရစ္တဲ့ ရိုဟင္ဂ်ာအားလံုးကို အက်ဥ္းစခန္းေတြမွာ ပိတ္ေလွာင္ထားတယ္။ ရုိဟင္ဂ်ာတုိ႔မွာ ၂၀၁၂မွ ယေန႔အထိ ေက်ာင္းတက္ခြင့္၊ ေဆးရံုတက္ေရာက္ ကုသမႈခံယူခြင့္၊ တစ္ရြာ တစ္ရြာသို႔ သြားလာခြင့္၊ စီးပြားေရးလုပ္ခြင့္ လံုးဝပိတ္ပင္ထားခဲ့တယ္။ ရိုဟင္ဂ်ာေတြအျဖစ္ ႏုိင္ငံေတာ္အစိုးရက တုိင္းရင္းသားပါဟု ေၾကြးေၾကာ္ေနတဲ့ ကမန္တုိင္းရင္းသားေတြလဲ ေက်ာင္းတက္ခြင့္ ပိတ္ပင္ထားခံရတယ္။
ရခိုင္အစြန္းေရာက္ေတြမွာ “တရားဥပေဒစိုးမိုးေရးထက္”ပိုဩဇာရွိလို႔ အစိုးရက ကမန္တုိင္းရင္းသားေတြရဲ႕ လံုၿခံဳေရးကို တာဝန္မယူႏုိင္ေၾကာင္း အေၾကာင္းျပတယ္။ ရခိုင္အစြန္းေရာက္ေတြ နားမ်က္စိဖြင့္ၿပီးၾကည့္မယ္ဆိုရင္ ၂၀၁၂မွ ယေန႔အထိ ရခိုင္တုိင္းရင္းသားေတြ ဘယ္အတုိင္းအတာအထိ ဆုတ္ယုတ္လာတယ္ဆိုတာ ေတြ႕ရမယ္။
“မ်က္ကန္း အမ်ဳိးဘာသာ သာသနာ”စိတ္ဓါတ္နဲ႔မဟုတ္ဘဲ စိတ္ေစတနာျဖဴစင္စြာ ေတြးမွသာ ျမင္ရလိမ့္မယ္။ ဒီႏွစ္ ၁၀တန္းေအာင္စာရင္းကို ၾကည့္ပါ။ ရခိုင္ျပည္နယ္တစ္ခုလံုးရဲ႕ ေအာင္ခ်က္က ၁၇.၁၆% ၊ အက်ဥ္းစခန္းမွာ ေက်ာင္းတက္ခြင့္မရ၊ သင္ျပေပးမယ့္ ဆရာမရွိ၊ က်ဴရွင္မရွိ၊ အဖိႏွိပ္မ်ဳိးစံုခံရတဲ့ ရိုဟင္ဂ်ာေတြရဲ႕ေအာင္ခ်က္က ၃၃%ရွိတယ္။ အက်ဥ္းစခန္းမွ အဆိုပါ စံျပ ေက်ာင္းသားေတြကို ဂုဏ္ျပဳသင့္တယ္။ အမ်ဳိးဘာသာ သာသနာ တိုးတက္ဖို႔၊ တရားမွ်တမႈ၊ တန္းတူညီမွ်မႈ၊ ခြဲျခားဆက္ဆံမႈ ကင္းမဲ့မႈနဲ႔ အစြန္းမေရာက္ဖို႔ မရွိမျဖစ္လိုအပ္တယ္။