“အဆိပ်ပင်ကို ရေမလောင်းသင့်” ဆိုတဲ့ အဆိုက မုန်းတီးမှုကို ဖြစ်စေတယ်။ အပင်တိုင်းက အောက်စီဂျင် ထုတ်ပေးနိုင်တဲ့အတွက် အဆိပ်ပင်ကို ရေလောင်းချင်သူတွေ လောင်းနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဆိပ်ကျွေးတာကိုတော့ လက်မခံနိုင်ဘူး” လို့ စစ်တွေမြို့ သက္ကနား ကမန်ရွာမှ ကမန် ကျောင်းဆရာတစ်ဦးက ပြောခဲ့တယ်။
“ရခိုင် နဲ့ မြွေပွေး ရခိုင်ကိုအရင်သတ်” ဆိုတာ ရခိုင်တွေပြောသလို ရခိုင်ငှက်ပျောပင်ကို ခုတ်ခိုင်းတာမဟုတ်ဘူး။ ရခိုင်တွေရဲ့ ယုတ်မာတဲ့ စိတ်ဓါတ်ကို ရည်ညွှန်းခြင်းသာ ဖြစ်တယ်။ မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးမှာ ရခိုင်တွေက စရိုက်အကြမ်းဆုံး အရိုင်းဆုံး ဖြစ်ကြတယ်။ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းကို ခဲနဲ့ပစ်ပေါက်ခဲ့တာ ရခိုင်တွေပဲ။ ဗိုလ်ချုပ်စေလွှတ်ခဲ့တဲ့ ဗိုလ်ရန်နိုင်ကို ဒုက္ခပေးခဲ့သူက ဂျပန်တွေမဟုတ်ဘူး။ ရခိုင်တွေပဲဖြစ်တယ်။ စစ်အာဏာနဲ့ပေါင်းပြီး ရခိုင်သယံဇတအားလုံး တရုတ်လက်ထဲ အပ်ခဲ့တာလဲ ရခိုင်ခေါင်းဆောင်တွေပဲဖြစ်တယ်။ သိန်းစိန်အစိုးရက ရခိုင်မြွေပွေးတွေကို တိုးပွားအောင် လုပ်ခဲ့တယ်။ ခုတော့ အဲဒီမြွေပွေးတွေ ရွာတိုင်းမှာ ခိုအောင်းနေပြီလို့ ကမန်ဆရာက ပြောခဲ့တယ်။
ကမန်တွေ တိုင်းရင်းသား ဖြစ်ပါလျက် ကမန်ကျောင်းသား/သူတွေ ကို လုံခြုံရေးအကြောင်းပြပြီး ကျောင်းတက်ခွင့် မပေးတာနဲ့ပတ်သက်လို့ ဆရာဘာများ ပြောချင်သလဲလို့ မေးတော့ အထက်ပါအတိုင်း ဖြေခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
ရန်ကုန်မြို့ သီတာလမ်းနေ ငြိမ်းချမ်းရေးကြိုးပမ်းသူ တစ်ဦးဖြစ်တဲ့ ကိုဇာနည်အောင်ကလဲ “ရခိုင်တွေရဲ့ စရိုက်သိချင်ရင် “ကျောက်မြောင်း အင်းစိန် လှိုင်သာယာ စတဲ့ ရခိုင်များတဲ့ နေရာတွေကို လေ့လာသင့်တယ်။ ဘယ်ငြိမ်းချမ်းရေးလုပ်ငန်းမှာပဲ ဖြစ်ဖြစ် ကန့်လန့်ပြောတဲ့သူတွေ့ရင် ဘာလူမျိုးလဲလို့ မေးစရာမလိုဘူးဗျာ။ “အမုန်းစကား ဖြန့်ပွားနေတဲ့ အုပ်စုလဲ စစ်တပ်နဲ့ ရခိုင်အုပ်စုသာ ရှိတယ်။ မုဒိန်း လူသတ်မှုတွေကို စူးစမ်းကြည့်ရင် ရခိုင်မပါဘူး ဆိုတာခပ်ရှားရှားဘဲ။” လို့ ထုတ်ဖော်ပြောခဲ့တယ်။
တက္ကသိုလ် ဆရာမတစ်ဦး စစ်တွေတက္ကသိုလ်ကနေ ရန်ုကုန်ပြောင်းခွင့် ရတော့” ဆရာမ ဘဝမှာ အပျော်ဆုံးနေ့တစ်နေ့ပဲ။ ရခိုင်မှာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ရတာ ငရဲပြည်မှာ အသက်ရှင်နေသလိုပဲ။ ညည ဆို အရက်သမားတွေရဲ့ အော်သံကြောင့် အိပ်ရေးပျက်ခဲ့တဲ့ ရက်ပေါင်းလဲမနည်းဘူး။ ခုတော့ ဝဋ်ကျွတ်ပြီ” လို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ပြောခဲ့တယ်။
ရခိုင်အများစု နာဇီဟစ်တလာရဲ့ အမွေရထားသလို “အမိနိုင်ငံ ကို အဖနိုင်ငံလို ပြော။ ရက္ခိတကို ရခိုင်လူမျိုးသာ အမြတ်ဆုံးလို့မှတ်ပြီး စစ်အာဏာရှင် နေဝင်းရဲ့အဆိပ်ပင်ဖြစ်တဲ့ လူမျိုးရေး ဘာသာရေးအမုန်းတရားကို နိုင်ငံအနှံ့ ပျံ့နှံ့စေခဲ့တယ်။ ရိုဟင်ဂျာတွေကို အကျဉ်းစခန်းတွေမှာ ထားပြီး ညဉ်းပမ်းနှိပ်စက်ဖို့ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်ဖို့ စစ်အာဏာရှင်တွေနဲ့အတူ အစဉ်အမြဲ ရှိခဲ့တယ်။
ရခိုင်မြောက်ဦးထီးနန်းရဲ့ ကျေးဇူးရှင်၊ ရခိုင်တွေရဲ့ ကျေးဇူးရှင်က မွတ်စလင်တွေဖြစ်ကြောင်း ဦးဦးလှစော ဝန်ခံခဲ့သလို ရခိုင်ပညာရှင်တိုင်း သိပါလျက် အဝကျွန်းသားရခိုင်တွေ ဖြစ်ကြတဲ့ အေးကျော် အေးချမ်းနဲ့ အေးမောင် နောက်လိုက်ပြီး ကျေးဇူးကန်းကြတယ်။
“ရခိုင်နန်းဆက်မှာ မွတ်စလင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးတွေ၊ နန်းရင်းဝန်နဲ့ မှူးမတ်တွေရဲ့သမိုင်း၊ ရခိုင်တွေ မိသားစုလိုက်၊ ရွာလုံးကျွတ်လိုက် အစ္စလာမ်သာသနာကို ကူးပြောင်းလာခဲ့တဲ့ သမိုင်းတွေ နှစ်ရာထောင်ချီတဲ့ မွတ်စလင်ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာရေးဆိုင်ရာ သမိုင်းဝင် အဆောက်အဦးးတွေ ကို အစအနပါ မကျန်အောင် လူရိုင်းတွေ ဖျက်ဆီးပစ်သလို ဖျက်ဆီးလိုက်တယ်။ ကမ္ဘာ့သမိုင်းမှာ ရခိုင်လို ကျေးဇူးကန်းတဲ့လူမျိုး ရခိုင်လို ရိုင်စိုင်းတဲ့လူမျိုး ရခိုင်မှလွဲလို့ တခြားမရှိဘူး” လို့ နှစ်ပေါင်းများစွာ ရခိုင်တွေနဲ့ အတူ အလုပ်လုပ်ခဲ့တဲ့ ဘောဒူပဒုက္ခသည်စခန်းနေ ဦးဇော်ဟီး က ပြောခဲ့တယ်။
စစ်တွေမြို့ အောင်မင်္ဂလာအကျဉ်းစခန်းနေ ဦးရွှေနီက “ရခိုင်အားလုံးတော့ မြွေပွေးမဟုတ်ဘူး။ ဗိုလ်မှူးထွန်းကျော်ဦး လို ရခိုင်တွေလဲ အများကြီးပါ။ ထွန်းကျော်ဦးက ရိုဟင်ဂျာ အမျိုးသားနေ့ ကျင်းပခဲ့လို့ အလုပ်ပြုတ်ရုံမက ထောင် ခုနှစ်နှစ်ပါ ကျခံခဲ့ရတယ်။ ဒီကနေ့အထိ နတ်လို ကောင်းတဲ့ ရခိုင်တွေရှိနေလို့ နာဇီအကျဉ်းစခန်းနေ ရိုဟင်ဂျာတွေ အသက်ရှင်ရေးအတွက် အရေးတကြီးလိုအပ်တဲ့အရာတွေ ဝယ်နိုင်တာဖြစ်တယ်။ ရိုဟင်ဂျာအားလုံးကို မသတ်နိုင်ခဲ့တာ ဖြစ်တယ်” လို့ ပြောခဲ့ပါတယ်။
အာဏာရှင်နေဝင်းက ရခိုင်မြွေပွေးတွေကို စနစ်တကျအသုံးချပြီး ရိုဟင်ဂျာဂျီနိုဆိုဒ် စတင်ခဲ့တယ်။ ရိုဟင်ဂျာတွေကို ခိုးဝင် ဘင်္ဂလီ လို့သာ သိအောင် နိုင်ငံတော်ပိုင် မီဒီယာကနေ ပြည်သူကို အမုန်းဆိပ်ကျွေးခဲ့တယ်။ သိန်းစိန်အစိုးရနဲ့ လက်ရှိအစိုးရကလဲ အဲဒီအဆိပ်ပဲ ဆက် ကျွေးနေတယ်။
ရက္ခိုင့်တပ်မတော် နဲ့ မြန်မာ့စစ်တပ်တို့ကြား ငြိမ်းချမ်းရေးကိစ္စ မပြေလည်နိုင်သေးတာဟာ ကြားဝင်ဖြေရှင်းပေးမယ့် အဖွဲ့အစည်းမရှိလို့ဖြစ်ပြီး လက်ရှိ အစိုးရက ပြေလည်အောင် ဖြေရှင်းပေးဖို့ လိုအပ်တယ်လို့ ပြည်ထောင်စု ကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေး ပါတီတာဝန်ရှိသူတွေ ပြောနေခြင်းမှာ သူတို့မွေးထားတဲ့ မြွေပွေးကို သူတို့မနိုင်ကြောင်း ဝန်ခံရာရောက်တယ်။
ပြည်သူတွေ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ ပြင်ဖို့ တန်းတူအခွင့်အရေးရဖို့ ဗိုလ်ချုပ်ရုပ်တုထက် မိမိတို့ပြည်သူအား ပေးခဲ့တဲ့ကတိအတိုင်း လုပ်ဖို့ နဲ့ မြစ်ဆုံ စီမံကိန်း ဖျက်သိမ်းပေးဖို့ ဆန္ဒပြနေချိန်မှာ Arakan Army က ရက္ခိတလမ်းစဉ် ခေါ် “အဖနိုင်ငံထူထောင်လိုတဲ့ အိပ်မက်” နဲ့ ဒုက္ခသည် တိုးပွားရေးအတွက် အားသွန်ခွန်စိုက် လုပ်နေတာတွေ့ရတယ်။